Tahıl koridoru: İstanbul’da faaliyete geçen Müşterek Koordinasyon Merkezi hakkında neler biliniyor?

Ukrayna tahıl

Kaynak, Getty Images

27 Temmuz 2022

Güncelleme 3 Ağustos 2022

Türkiye ve BM’nin girişimiyle sağlanan tahıl koridoru anlaşmasının uygulama aşamasına geçmesi için en mühim adım bugün İstanbul’da atıldı. Ukrayna ve Rusya’nın tahıl ve öteki besin ürünlerini dünya pazarlarına ihraç etmesi için geliştirilen planı yürütecek ve gözlemleyecek olan Müşterek Koordinasyon Merkezi (MKM) İstanbul Maslak’ta bulunan Ulusal Müdafa Üniversitesi yerleşkesinde faaliyete geçti.

Türkiye, Rusya, Ukrayna ve BM’den 5’er kişilik heyetlerin vazife yapacağı merkezin komutası bir Türk amiralde olacak. Merkez, limanlardan çıkan ve limanlara dönen gemilerin kargosunu denetleyecek, Karadeniz’de belirlenen koridordan güvenli geçişini izleyecek. Taraflar içinde anlaşmazlıklar ve şikayetler, MKM’de ele alınacak ve çözümlenecek.

MKM ilk denetimini bugün Odessa’dan Lübnan’ın Trablus kentine giden Razoni gemisinde yapıyor.

Ukrayna ve Rusya’nın Türkiye ve BM ile 22 Ocak’ta imzaladıkları anlaşmalar kapsamında kurulan Müşterek Koordinasyon Merkezi, Müdafa Bakanı Hulusi Akar’ın katılımıyla meydana gelen bir törenle resmi olarak yaşama geçti. Törene merkezde vazife meydana getirecek Rusya, Ukrayna ve BM’den askeri ve sivil yetkililer de katıldı.

İmzalanan anlaşmalar, Ukrayna ve Rusya’ya 24 Şubat’ta başlamış olan cenk sebebiyle ihraç edemedikleri tahıl ürünleri, gübre ve öteki besin ürünlerini gerekseme halindeki alıcılara satmalarının önünü açıyor ve küresel bir besin krizine karşı tedbir olarak görülüyor.

Rusya’nın işgal girişiminin sürmesi, saldırılarının bilhassa Ukrayna’nın Karadeniz’e oluşturulan limanlarının olduğu bölgelere yoğunlaşması ve Ukrayna’nın limanlarını korumak için bölgeyi mayınlamış olması, Karadeniz’de oluşturulan besin koridorunun işleyebilmesi için sıkı güvenlik önlemlerine niçin oluyor.

İstanbul’da kurulan Müşterek Koordinasyon Merkezi, vapur trafiğinin güvenli şekilde işlemesi, savaşan iki tarafın direkt temas kurabilmeleri ve böylece sürecin sorunsuz işlemesini sağlamaya çalışacak.

Müdafa Bakanı Akar, törende yapmış olduğu konuşmada MKM’nin vazife tanımını, “Merkezin vazifesi, Ukrayna’dan ihraç edilecek tahıl ve öteki besin maddelerini Odesa, Pivdennyi ve Chornomorsk limanlarından emniyetle denizden nakliyatını sağlamaktır,” ifadesini kullandı. Akar, merkeze bağlı herhangi bir askeri unsurun sahada yer almayacağı bilgisini verirken, “Bu merkez, girişime dahil olacak ticari gemilerin kaydını ve takibini meydana getirecek, uydu web ve öteki muhabere vasıtaları ile ticari gemilerin intikalini teknik olarak takip edecek, tüm faaliyetlerini taraf ülkeler ve BM ile koordineli olarak yürütecektir,” ifadelerini kullandı.

Tahıl koridoru anlaşması

Kaynak, Getty Images

Tüm süreç merkezden yürütülecek

İstanbul’un Maslak semtinde yer edinen Ulusal Müdafa Üniversitesi yerleşkesinde konuşlandırılan MKM’de Türkiye, Rusya, Ukrayna ve BM’den 5’er yetkili vazife meydana getirecek. 20 kişilik grubun başlangıcında ise bir Türk amirali bulunacak. 24 Şubat’tan bu yana cenk halinde olan Rusya ve Ukrayna’nın yetkilileri, tahıl koridoruna ilişkin süreci aynı odada kurulan merkezden beraber gözlemleyecekler.

Müşterek Koordinasyon Merkezi, ilk geminin belirlenen limanlardan ayrılmasıyla beraber fiili olarak süreci yönetmeye başlamış olacak. Geminin yüklenip limandan ayrılmasına ilişkin lüzumlu prosedürlerin tamamlanmasının peşinden MKM’ye geminin limandan ayrılış vakti, yükü ve varış noktası ve varış zamanına ilişkin bilgiler aktarılacak. MKM, geminin Karadeniz’de belirlenen koridordan güvenli şekilde geçmesinden güvenilir olmak için uzaktan ve havadan takip faaliyeti yürütecek.

Geminin rotası, geçiş yaparken gemiye değişik kargonun yüklenip yüklenmediği de kayda geçirilecek. Hem de, belirlenen koridora başka askeri unsurların yanaşıp yanaşmadığı da denetlenecek.

Askeri unsurlar koridora yaklaşamayacak

MKM, ihtimaller içinde provokasyonları önlemek için belirlenen besin koridoruna askeri vapur, tayyare ya da insansız hava araçlarının yaklaşmasını da önleyecek. Bu askeri unsurların ne kadarlık bir mesafede bulunabileceklerine de MKM karar verecek. Hiçbir taraf merkezi onayı olmadan bu bölgeye askeri unsur sokamayacak.

Akar’ın verdiği bilgiye gore, Ukrayna limanlarından çıkan gemilerin yükü ve başka araç-gereç taşıyıp taşımadıkları, personelin belgelere uygunluğu hem yükleme anından hem de Türk limanlarına varışlarında, boğazı geçmeden ilkin uygun bir noktada Müşterek Denetim Timi tarafınca denetlenecek.

Aynı şekilde Ukrayna limanlarına yük almak için gelen boş gemiler de tabanca yada başka askeri malzemeler taşıma olasılığına karşı denetimden geçirilecek. Bu denetimlerin tarafların MKM’ye gönderdikleri yetkililerce mi yoksa başka ekiplerce mi yapılacağı bilinmiyor.

Ukrayna tahıl

Kaynak, Getty Images

Vazife süresi 120 gün fakat yenilenebilir

Müşterek Koordinasyon Merkezi’nin kurulmasına neden olan tahıl koridoru anlaşmasının geçerliliği 120 gün olarak belirlendi. Dolayısıyla MKM’nin de ilk aşamada 120 gün vazife yapması öngörülüyor. Sadece taraflardan herhangi bir müracaat gelmemesi durumunda, vazife süresi otomatikman 120 gün daha sürecek.

Ukrayna’nın vapur ve silolarında 25 milyon tondan fazla tahıl ürünü olması, Rusya’nın da yıl sonuna kadar 50 milyon ton ihraç etmeyi planlıyor olması, anlaşmanın 120 günden daha uzun sürmesini gerektiriyor. Cenk ortamında meydana gelen bu planın güvenlik esaslı işleyecek olması, denetim aşamalarının da yer alması vapur trafiğinin daha yavaş olması sonucunu getireceği değerlendiriliyor. Ankara’da meydana getirilen değerlendirmeler, ilk 120 günde sürecin işleyişine ilişkin ciddi müdahaleler olmaması durumunda tarafların otomatikman uzatmayı tercih edeceğine işaret ediyor. Her iki ülkenin ihracatını sorunsuz yapması ekonomik olarak da avantajlarına olacağı değerlendiriliyor.  

Problemler da merkezde çözümlenecek

MKM’nin öteki mühim bir görevi, sürecin işletilmesi esnasında ortaya çıkabilecek sorunların süratli bir halde çözülmesi, tarafların ihtimaller içinde yakınma ve taleplerinin derhal görüşülebilecek olmasını sağlamak. Türkiye ve BM yetkililerinin hem sürecin ortağı hem de garantörü olarak, sorunların giderilmesinde etkin bir rol oynayacakları kaydediliyor.

MKM’nin görevlerinden biri de vapur trafiği esnasında şüpheli bir durum gelişmesi durumunda ya da taraflardan birinin anlaşmanın ihlal edilmiş olduğu iddiası üstüne, internasyonal hukuk kurallarına uygun şekilde denetim gerçekleştirmek. Bir geminin acil bir durum iletmesi durumunda da MKM devreye girecek ve başta vapur mürettebatı olmak suretiyle vapur ve kargonun güvenliğini sağlamaya dönük adımlar atacak.  

MKM, tarafların hiçbir şekilde ticari gemilere saldırmama sözünü tutup tutmadıklarını da teknolojik yollarla takip edecek.

Yoruma kapalı.