Salman Rüşdi kimdir?

Kaynak, PA Media

13 Ağustos 2022

Güncelleme 13 Ağustos 2022

Hindistan doğumlu roman yazarı Salman Rüşdi, New York’ta katılmış olduğu bir program esnasında sahnedeyken bıçaklı saldırıya uğradı. Rüşdi, elli yıllı aşkın edebiyat kariyeri süresince ölüm tehditleri aldı.

75 yaşındaki yazarın kitaplarının pek bir çok büyük başarılar elde ederken, ikinci romanı “Geceyarısı Evlatları” 1981 senesinde Booker Ödülü’ne layık görüldü.

Sadece 1988 senesinde piyasaya sürülen dördüncü romanı “Şeytan Ayetleri”, imza attığı en tartışmalı eseri haline geldi. Kitap, eşi benzeri görülmemiş internasyonal bir münakaşaya niçin oldu.

Kitabın yayımlanmasının arkasından saklanmak zorunda kalan Rüşdi’ye yönelik ölüm tehditleri yöneltildi. İngiliz hükümeti ise yazarı polis koruması altına aldı.

Bunun arkasından İngiltere ve İran diplomatik ilişkileri kesti. Batı dünyasındaki yazarlar ve aydınlar, Müslümanların kitaba tepkisini ifade özgürlüğüne yönelik bir tehdit olarak tanımladı ve bu tepkileri kınadı.

Kitabın yayınlanmasından bir yıl sonrasında, 1989 senesinde İran’ın dini lideri Ayetullah Humeyni tarafınca romancının öldürülmesi yönelik bir fetva yayımlanmıştı.

Şeytan Ayetleri

Kaynak, Getty Images

14 yaşlarında İngiltere’ye yerleşti

Salman Rüşdi, Hindistan’ın Britanya’dan ayrılarak bağımsızlığını duyuru etmesinden iki ay ilkin Bombay’da dünyaya geldi.

14 yaşlarında iken İngiltere’ye Rugby Okulu’na gönderildi. Peşinden Cambridge Kings College’a gitti ve tarih alanında onur derecesi elde etti.

İngiliz vatandaşı oldu. İslam inancını terk etti. Kısa bir süre erkek oyuncu olarak çalıştı. Roman yazarlığının yanı sıra reklam metin yazarlığı yapmış oldu.

Piyasaya çıkan ilk kitabı Grimus büyük bir başarı elde edemese de bazı eleştirmenler onu mühim potansiyele haiz bir yazar olarak görmüş oldu.

Rüşdi’nin 1981 senesinde Booker Ödülü’nü kazanmasına vesile olan ikinci kitabı “Geceyarısı Evlatları”nı yazması beş yıl sürdü. Kitap yayımlandıktan sonrasında büyük beğeni topladı ve yarım milyon sattı.

“Geceyarısı Evlatları” Hindistan hakkında yazılmış bir kitaptı.

1983 senesinde piyasaya sürülen üçüncü romanı “Utanç” ise Pakistan’ı mevzu alıyordu. Rüşdi, dört yıl sonrasında da Nikaragua’daki bir yolculuğun öyküsü olan “Jaguar Gülüşü”nü kaleme aldı.

Paris

Kaynak, Getty Images

Ölüm tehditlerine yol açan kitap

Eylül 1988’de ise yaşamını tehlikeye atacak yapıt olan “Şeytan Ayetleri” romanını yayımlandı. Sürrealist ve post-modern bir roman olan kitap, bazı Müslümanlar içinde “dine küfreden bir kitap olması” suçlamasıyla öfkeyle karşılandı.

Kitabı yasaklayan ilk ülke Hindistan oldu. Pakistan da dahil öteki bazı Müslüman ülkeler ve Cenup Afrika da kitabı yasakladı.

1989 senesinde devrin cumhurbaşkanı Kenan Evren tarafınca imzalanan Bakanlar Kurulu kararıyla kitabın İngilizce baskısının Türkiye’ye girişi de yasaklandı.

Peşinden kitap bir tüm olarak Türkçeye de çevrilmedi.

Bombay

Kaynak, Getty Images

Roman birçok çevrede övgüyle karşılanırken Whitbread Ödülü’nü kazanmıştır. Sadece kitaba yönelik tepkiler büyüdü ve iki ay sonrasında sokak protestoları hız kazanmıştır.

Müslümanlar kitabı dine yönelik bir hakaret olarak görmüş oldu. Kitapta iki fahişeye Muhammed peygamberinin eşlerinin isimlerinin verilmesine karşı çıktılar.

Ocak 1989’da İngiltere’nin Bradford kentindeki Müslümanlar törenle kitabın bir kopyasını yaktı. Ülkede bazı kitabevleri de kitabı vitrinlerinden çekti. Rüşdi, dine hakaret suçlamalarını reddetti.

Şubat ayında, Hint altkıtasında Rüşdi karşıtı ayaklanmalarda insanoğlu öldü. Tahran’daki İngiliz büyükelçiliği taşlandı ve yazarın başına bir ödül kondu.

İngiltere’de bazı Müslüman liderler ılımlılık çağrısı yapmış oldu, bazıları ise Humeyni’yi destekledi. ABD, Fransa ve öteki batılı ülkeler ölüm tehditlerini kınadı.

Rüşdi, Müslümanlara verdiği sıkıntıdan duyduğu derin üzüntüyü dile getirdi. Sadece İran’da dini önder yazarın ölümü için yapmış olduğu çağrıyı yineledi.

Viking Penguin yayınevinin Londra ofisleri korumaya alındı. New York ofisine ise ölüm tehditleri gönderildi.

Sadece kitap Atlantik’in iki yakasında da en fazlaca satanlar arasına girdi. Köktencilik Müslümanların tepkisine yönelik meydana gelen karşı protestolar Avrupalı ülkeler tarafınca desteklendi. Avrupa Ekonomik Topluluğu’na bağlı tüm ülkeler Tahran’daki büyükelçilerini geçici olarak geri çağırdı.

Salman Rüşdi

Kaynak, Getty Images

Kitabın çevirmeni öldürüldü

Sadece Rüşdi, kitabın içinde ne olduğu yüzünden tehdit edilen tek şahıs değildi.

Şeytan Ayetleri’nin Japonca çevirmeni, Temmuz 1991’de Tokyo’nun kuzeydoğusundaki bir üniversitede öldürülmüş olarak bulunmuş oldu.

Polis, hem de bir akademisyen olan çevirmen Hitoshi Igarashi’nin birden fazla kez bıçaklandığını ve Tsukuba Üniversitesi’ndeki ofisinin dışındaki koridora bırakıldığını söylemiş oldu.

Aynı ayın başlarında, İtalyan çevirmen Ettore Capriolo, Milano’daki evinde bıçaklandı. Capriolo saldırıdan sağ kurtuldu.

1998 senesinde ise İran, Rüşdi hakkında ölüm fetvasını resmen desteklemeyi bıraktı.

Romanı tefrikalar halinde Türkçeye çevirten yazar Aziz Nesin de Müslüman çevrelerce hedef yayınlandı.

Rüşdi ondan sonra bir çocuk kitabı olan “Harun ve Öyküler Denizi” (1990), bir tecrübe etme kitabı olan Imgesel Vatanlar (1991) ile Doğu, Batı (1994), Mağriplerin Son İç Çekişi (1995), Ayaklarının Altındaki Toprak (1999) ve Hiddet (2001) romanlarını yazdı. Geceyarısı Evlatları’nın sahneye uyarlaması için 2003 senesinde Londra’da meydana getirilen prömiyere de katıldı.

Son yirmi yılda Soytarı Şalimar, Floransa Büyücüsü, İki Yıl Sekiz Ay Yirmi Sekiz Gece, Altın Ev ve Kişot’u yayımladı.

Dört kez evlenen Rüşdi’nin iki evladı var. ABD’de yaşayan Rüşdi, 2007 senesinde edebiyata yapmış olduğu hizmetlerden dolayı İngiltere’de “Sir” ünvanını aldı.

Yoruma kapalı.