Rusya işgali altındaki Zaporijya nükleer güç santrali ne kadar tehlikeli?

9 Ağustos 2022, 16:14 +03

Güncelleme 41 dakika ilkin

Artem Voronin ︱ BBC Rusça

Kaynak, Reuters

Ukrayna nükleer ajansı, Rusya roketlerinin Avrupa’nın en büyüğü olan Zaporijya nükleer güç santraline zarar verdiğini deklare etti. Ukrayna’nın güneyinde Zaporijya, Rusya kontrolünde.

Işınım sızıntısı yok. Sadece Ukrayna’daki tüm nükleer güç santrallerini işleten devlete ilişik enerji şirketi Energoatom, bir nitrojen-oksijen ünitesinin ve bir yüksek voltajlı güç hattının zarar gördüğünü deklare etti.

Birleşmiş Milletler (BM) nükleer ajansının başındaki Rafael Grossi geçtiğimiz günlerde durumun “tamamen kontrolden çıkmış olduğu” mevzusunda uyarmıştı.

Rusya’nın bölgeye atadığı yetkililer ise santrale zarar verenin Ukrayna’nın önceki bombardımanları bulunduğunu ileri sürmüştü.

Grossi, “Nükleer güvenliğin her prensibi bozuldu” diyerek “aşırı ciddi, aşırı mühim ve tehlikeli” bir durum yaşandığını eklemişti.

İşte santral ve durumun ne kadar tehlikeli olabileceği hakkında bildiklerimiz.

Nükleer güç santralinde neler oldu?

Rusya, Zaporijya nükleer güç santralinin kontrolünü, Mart başlangıcında ele geçirdi.

Rusya ve Ukrayna güçleri arasındaki çatışmalar Enerhodar kasabası civarlarındaki santrale oldukca yaklaştı. Santraldeki binalardan birinin yanması Avrupa’da endişelere yol açtı.

Zaporijya nükleer güç santrali

Güç santralinde altı tane basınçlı su reaktörü ve birkaç radyoaktif nükleer atık deposu bulunuyor.

O dönemde Ukraynalı çalışanlar santralin “direkt bombalandığını” ve reaktörlerlerden birinin zarar gördüğünü açıklamıştı.

Yangın söndürülse de BM Güvenlik Konseyi’nde acil durum toplantısı yapılmış oldu. Tesisin bombalanması ABD ve İngiltere tarafınca kınandı.

Zaporijya nükleer güç santrali

Rusya’yı nadiren eleştiren Çin bile nükleer güvenlik endişesi yaşadığını söylemiş oldu.

Rusya bunlara “Ukraynalı sabotajcıları” yangın çıkarmakla itham ederek yanıt verdi.

Temmuz ortasından itibaren, Rusya kuvvetleri tesise yakın bölgelerden ateş etmekle suçlanırken Zaporijya nükleer santralinin güvenliğine dair endişeler arttı.

Ukrayna’nın elinde tuttuğu, bölgeye yakın Nikopol şehri belediye başkanı Aleksander Sayuk, New York Times’a kasabanın Ruslar tarafınca tertipli olarak bombalandığını söylemiş oldu: “Tesiste saklanıyorlar ki onlara saldırılmasın”.

Nükleer Tehdit İnisiyatifi (NTI) adlı ABD merkezli sivil cemiyet örgütünden Nickolas Roth BBC Rusça’ya durumun “benzeri görülmemiş” bulunduğunu söylüyor.

“Askeri operasyonlarda daha ilkin asla görmediğimiz bir şey görüyoruz. Rusya nükleer santrali kalkan olarak kullanıyor.”

En fena ne olabilir?

Rusya ilerleyişi devam ederken Mart ayında santralde çıkan bir yangını gösteren güvenlik kamerası görüntüleri.

Kaynak, Getty Images

Reaktörlerden birinin roket ya da füzeyle vurulmasının en belirgin riski, bunun dış koruma kalkanlarından birine zarar vermesi.

Reaktörler belli bir ölçekte dış baskıya ya da zarara dayanmak için tasarlandı, askeri mühimmatın sebep olduğu etkiye dayanmak için değil.

Eğer kalkan ya da reaktörü soğutma sistemi zarar görürse, bir ışınım sızıntısı olması olasılığı yüzde 100’e yakın.

Bununla birlikte nükleer ya da hidrojen patlaması riski de var.

Ukraynalı bağımsız nükleer enerji uzmanı Olha Kosharna, “Eğer bir roket reaktörlerden birini vurursa, ışınım sızıntısının Avrupa, Rusya’nın ilhak etmiş olduğu Kırım ve doğal ki tüm Ukrayna için neticeleri olur” diyor.

Nükleer atığın güvenle imhası mevzusunda uzman Rus fizikçi Andrey Ozharovskiy, santraldeki bir kaza sonucunda büyük oranda, hava kanalıyla oldukca uzun mesafeye yayılabilen radyoaktif Caesium-137’nin salınacağını söylüyor.

Bu maddenin insan sağlığına tesirleri olduğu kadar, ziraat arazilerine de yayılarak o senenin hasatına zarar verme ihtimali var.

Ek olarak hava durumuna ve rüzgara bağlı olarak daha uzaktaki ülkeler de etkilenebilir.

Reaktörlerin yanı sıra Zaporijya’daki nükleer atık depoları da büyük risk teşkil ediyor.

Internasyonal cemiyet ne yapabilir?

santral

Kaynak, Reuters

Eğer oldukca sayıda sivil kaybının yaşanması ihtimali var ise, nükleer güç santralini hedef almak, 1949 tarihindeki Cenevre Sözleşmesi’ne nazaran yasak.

Bununla birlikte bir güç santrali sivil değil askeri sebeplerle kullanılıyorsa meşru bir hücum hedefi olabilir.

Ukrayna internasyonal toplumdan, Zaporijya güç santrali etrafındaki hava sahasının direkt bir hücum olmasını engelleyecek şekilde bir hava savunmasıyla “kapatılmasını” istiyor.

Sadece bu ihtimaller içinde görünmüyor bu sebeple Ukrayna’yı destekleyen ülkelere nazaran Rusya, bu şekilde bir hareketi direkt çatışmaya girmek olarak yorumlayabilir.

Yoruma kapalı.