Maymun çiçeği virüsü nedir, nasıl bulaşır, hastalığın tedavisi var mı?

19 Mayıs 2022

Güncelleme 2 Ağustos 2022

Kaynak, Getty Images

Maymun çiçeği virüsünün Türkiye’deki yayılımı hakkında bir izahat icra eden Sıhhat Bakanı Fahrettin Koca, virüsün Türkiye’de ilk olarak 30 Haziran’da tespit edildiğini, 2 Ağustos itibarıyla da olay sayısının beşe çıktığını söylemiş oldu. Hastalardan dördü iyileşirken birinin tedavisi devam ediyor.

Dünya Sıhhat Örgütü (WHO) maymun çiçeği için 23 Temmuz’da “küresel acil durum” duyuru etmişti.

Örgütün tarihinde bu seviyede yalnızca iki alarm verilmişti: Koronavirüs pandemisi ve çocuk felci.

WHO verilerine nazaran 75’ten fazla ülkede 16 binin üstünde maymun çiçeği vakası tespit edildi.

26 Temmuz itibarıyla beş ölüm kayıtlara geçti.

Maymun çiçeği nedir, ne kadar yaygın?

İlk olarak 1950’lerde Orta Afrika’da tespit edilen maymun çiçeği, ender görülen bir virüs. Çiçek hastalığına benzer bir hastalığa niçin oluyor.

Sadece maymun çiçeği görülen kişilerde hastalık daha hafifçe geçiyor ve uzmanlar bu durumda bulaşma olasılığının daha düşük bulunduğunu söylüyor.

Virüs çoğu zaman tropik yağmur ormanlarının yakınındaki Batı Afrika vatanlarında görülüyor. Virüsün, Batı Afrika ve Orta Afrika olmak suretiyle iki ana türü var.

Maymun çiçeği emareleri neler?

Virüsün ilk emareleri ateş, baş ağrısı, kaşıntılı kabartı, sırt ağrısı, kas ağrısı ve halsizlik.

Ateş düştükten sonrasında, çoğu zaman yüzde süregelen ve sonrasında vücudun öteki bölgelerine, çoğunlukla avuç içlerine ve ayak tabanlarına yayılan bir döküntü gelişebiliyor.

Fazlaca kaşıntılı olabilen döküntü değişip bir kabuk oluşturuyor ve değişik aşamalardan geçtikten sonrasında ortadan kalkıyor. Yaraları iz bırakabiliyor.

Sıhhat Bakanlığı’na nazaran döküntüler vakaların yüzde 95’inde suratta, yüzde 75’inde de el ve ayaklarda ortaya çıkıyor.

Virüs çoğu zaman kendiliğinden geçiyor ve hastalık 14 ila 21 gün sürebiliyor.

Sadece kuluçka süresi uzun olduğundan virüsü taşıyanlar bu süreçte bilincinde olmadan bulaştırabiliyor. Sıhhat Bakanlığı’na nazaran kuluçka süresi genel anlamda temastan sonrasında 6-14 gün içinde değişiyor.

Maymun çiçeği naslolan bulaşır?

Virüs, maymun çiçeğine yakalanmış başka bir kişiyle yakın temas halinde yayılabiliyor. Virüs vücuda deri sıyrıkları, solunum yolu, gözler, burun yada ağız yöntemiyle girebiliyor. Cinsel ilişki esnasında direkt temas yöntemiyle da bulaşabiliyor.

Virüs ek olarak bulaştığı maymunlar, sıçanlar ve sincaplar şeklinde hayvanlar ya da yatak ekibi ve kıyafet şeklinde nesnelere temas yöntemiyle yayılabiliyor.

Sıhhat Bakanlığı’nın yayımladığı maymun çiçeği rehberine nazaran virüs en oldukca erkeklerle cinsellik icra eden erkeklerde görülüyor. İspanya da ülkedeki vakaların yüzde 98’inin erkeklerle cinsellik icra eden erkekler bulunduğunu açıklamıştı.

Dünya genelinde virüse yakalanan hanım ve çocuk sayısı artış gösterse de erkekler en büyük grup olmaya devam ediyor. İngiltere’deki vakaların yüzde 99’unu erkekler oluşturuyor.

Öte taraftan WHO hanım ve evlatların da hastalığı ağır geçirebileceği uyarısında bulunuyor.

Maymun çiçeği virüsü

Kaynak, Bilim Fotoğrafları Kütüphanesi

Ne kadar tehlikeli?

Virüse yakalananlarda vakaların bir çok hafifçe geçiyor. Virüs kimi zaman su çiçeğini çağrıştırıyor ve birkaç hafta içinde kendi kendine yok oluyor.

Sadece kimi zaman daha şiddetli olabiliyor. Daha ilkin Batı Afrika’da ölümlere niçin olduğu bildirilmişti.

WHO verilerine nazaran 13 Mayıs-22 Temmuz tarihleri içinde Avrupa ve Orta Asya’da testleri pozitif çıkan 12 bin kişinin ortalama yüzde 8’inin hastaneye kaldırılması gerekti. Bu tarihler içinde virüsten ölen olmadı.

Fakat Temmuz sonunda Brezilya ve İspanya, Afrika haricinde maymun çiçeğinden ilk ölümlerin gerçekleştiği ülkeler oldu.

İspanya’nın verilerine nazaran ülkedeki 3 bin 750 hastanın yüzde 3,2’sinin hastaneye kaldırılması gerekti.

Salgınlar ne kadar yaygın?

Virüse ilk kez bir maymunda rastlandı. 1970’ten bu yana 10 Afrika ülkesinde salgınlar görüldü.

Afrika dışındaki ilk vakalar 2003 senesinde ABD’de görülen salgınla kaydedildi. Hastalık, insanlara davet köpeklerinden geçmişti. Virüs, bu hayvanlaraysa ülkeye ithal edilen minik memelilerden geçmişti.

2017’de Nijerya, ülkenin resmi kayıtlara geçen son maymun çiçeği salgınından ortalama 40 yıl sonrasında, en büyük salgını yaşadı. 172 şüpheli maymun çiçeği vakası kayda geçti ve hastaların yüzde 75’inin 21 ila 40 yaşları arasındaki erkekler olduğu bildirildi.

Bugünkü salgın ise geçmişteki bu salgınlardan oldukca daha yaygın.

Maymun çiçeği tedavisi nasıl?

Maymun çiçeğinin tedavisi yok sadece salgınlar virüsün yayılmasının önüne geçilerek denetim edilebiliyor.

Çiçek hastalığına karşı aşılamanın maymun çiçeği hastalığını önlemede yüzde 85 etkili olduğu kanıtlanmıştı. Aşı hala kullanılabiliyor.

İngiltere virüse karşı bir aşı kampanyasına başladı.

Hükümetin sitesinde yer edinen bilgilere nazaran ilk olarak risk grubundakilere aşı yapılacak.

Risk grubundakiler ise şu şekilde sınıflandırılıyor:

“Birden fazla partneri olanlar, grup sikiş yapanlar, cinsellik meydana getirilen mekanlara gidenler yada kısa süre ilkin cinsel yolla bulaşan bakteriyel hastalık geçirmiş olanlar.”

Pandemi olasılığı var mı?

İngiltere’de halk sağlığı uzmanlarına nazaran pandemi riski düşük.

Nottingham Üniversitesi’nden moleküler viroloji uzmanı Prof. Jonathan Ball, “Maymun çiçeği bulaşan bir kişiyle temasta bulunan 50 kişiden bir tek birinin hastalığa yakalanması virüsün bulaşıcılığının ne kadar zayıf bulunduğunu gösteriyor” diyor ve ekliyor:

“Ülke çapında bir salgının eşiğinde olduğumuzu düşünmek yanlış olur.”

İngiltere Halk Sağlığı Ulusal Enfeksiyon Servisi (PHE) Direktör Yardımcısı Hekim Nick Phin de maymun çiçeğinin insanoğlu içinde kolaylıkla yayılmadığını, bu yüzden salgın riskinin oldukca düşük bulunduğunu belirtiyor.

Neler tavsiye ediliyor?

Dünya Sıhhat Örgütü (WHO) sıhhat çalışanları, devlet yöneticileri ve kamuoyuna yönelik çeşitli tavsiyeler yayınladı.

Teşkilat en büyük risk grubunun erkeklerle cinsellik icra eden erkekler olduğuna dikkat çekerek, bu insanlara beraber oldukları partner sayılarını ve cinsel ilişki sıklığını bir süreliğine kısıtlamayı tavsiye ediyor.

Virüse yakalandığını düşünen kişilerden izole olmaları talep ediliyor.

WHO sıhhat çalışanlarına ise “HIV/AIDS’in ortaya çıkmış olduğu dönemdeki damgalamaları ihmal etmeyin, hastaların çekinmesine yol açabilecek tüm önyargıları yada endişeleri giderin” diyor.

Teşkilat devlet yetkililerine ise internasyonal iş birliğiyle aşılar üstüne çalışılmasını tavsiye ediyor:

“Ülkeler eşitlik ilkesine uymalı. Aşılar ve antiviral ilaçların bunlara en oldukca gereksinim duyanlara verilmesi sağlanmalı.

“Covid-19’da ülkelerin tek başlarına hareket edip yığın yapmasının kamu sağlığına zarar verdiğini gördük”.

Maymun çiçeği izolasyonu nasıl?

Bazı ülkelerde hastalar gereksinim duymadıkça hastaneye yatırılmazken Türkiye’de Sıhhat Bakanlığı, enfekte olanların hastaneye yatırılarak izole edilmesini talep ediyor.

Bakanlığın web sitesinde yer edinen rehbere nazaran yalıtım odalarının tek kişilik ve banyo-tuvaleti olan odalar olması gerekiyor.

Odalara giriş ve çıkışlar sınırlandırılırken hasta ziyaretine izin verilmiyor, mecburi haller haricinde refakatçi de kabul edilmiyor.

Mecburi hallerde ise 1980 öncesi doğumlu, çiçek aşısı bulunan kişilerin refakatçi olması tavsiye ediliyor.

Yoruma kapalı.