Londra örneği: Sağlıksız gıda reklamlarını yasaklamak işe yarıyor mu?

Metro merdivenlerinde bir kadın

Kaynak, EPA

49 dakika ilkin

Sam Francis, BBC News

Londra metroları, otobüsleri ve trenlerini kapsayan Büyükşehir Belediyesi’ne bağlı toplu taşıma ağı, 2019 senesinde, panolarında sağlıksız, abur cubur niteliğindeki yiyeceklerin reklamlarına yer vermeme sonucu vermişti.

Şimdi önde gelen bilim adamlarının yapmış olduğu bir araştırmada bu yasak yardımıyla 100 bin aşırı kiloluluk vakasının önlendiği öne sürülüyor. Fakat bu doğru olabilir mi? Iyi mi ölçüldü? Yasak neleri kapsıyordu?

Londra Belediyesi tüm bir toplu taşıma ağındaki panolara şeker ve yağ oranı yüksek ya da fazla tuzlu gıdaların ilanlarının alınmasın 2019 senesinde karar verdi.

Gıda şirketleri, restoranlar, hazır yiyecek, eve paket yiyecek hizmeti sunanlar bu alanlarda genel olarak markalarının değil bir tek daha sıhhatli olan ürünlerinin reklamını yapabilecekti.

Amaç Londra Belediye Başkanı’nın ifadesiyle bilhassa “çocuklarda yaygınlaşan aşırı kiloluluk sorunuyla savaşım” idi. Uygulamaya konmadan ilkin halka danışıldığında yüzde 82 destek almıştı.

Araştırmanın bulguları neler?

Araştırmaya bakılırsa, abur cubur gıda reklamı yasağı, duyuru edilmiş olduğu 2019 yılından bu yana Londra’da, direkt, beklenenden 94 bin 867 daha azca aşırı kiloluluk vakası görülmesini sağlamış oldu.

Sheffield Üniversitesi ile Londra Hijyen ve Tropik Hastalıklar Fakültesi’nin ortak araştırmasına bakılırsa bu, aşırı kiloluluk vakalarında yüzde 4,8’lik bir azalmaya karşılık ediyor.

Aynı araştırma, aynı dönemde Londra’da, beklenenden 2 bin 857 daha azca diyabet ve bin 915 daha azca kalp hastalığı görüldüğünü de tespit etti.

Bunun mühim bir yönü de yaşam kurtarması ve sağlığı geliştirmesinin yanında Ulusal Sıhhat Hizmetleri’ne, mevcut nüfusun yaşam süresi içinde 218 milyon sterlin (4 milyar 740 bin Türk lirası civarında) tutum sağlaması.

Bu araştırma, daha ilkin meydana getirilen ve bin civarında Londralının reklam yasağından itibaren alışveriş alışkanlıklarının, İngiltere’nin şimal batısında yaşayan aynı sayıdaki insana kıyasla iyi mi değiştiğini izleyen daha ilkin tamamlanmış bir başka emek vermeden yararlanılarak yapılmış oldu.

Londra'da bir caddede belediye otobüsleri

Kaynak, PA Media

Şubat ayında piyasaya sürülen bu ilk emek harcama, sağlıksız gıda reklamlarına konan yasağın, Londralıların haftalık alışverişlerinden tahminen averaj bin kalori eksilmesine yol açmış olduğu sonucuna varmıştı. Ek olarak yağ, şeker ve tuz oranı yüksek gıda ürünlerini de daha azca almışlardı.

Araştırma bu bine yakın şahıs içinden “evin alışverişini meydana getiren kişinin toplu taşıma kullandığı” daha minik bir grubu ayırmış ve bu grupta sağlıksız gıda tüketimindeki düşüşün oldukça daha büyük bulunduğunu, haftalık alışverişlerinden bin 307 kalori eksildiğini görmüştü.

Sheffield ve Tropikal Hastalıklar Fakültesi’nin yapmış olduğu son araştırma bu bulguları mikro simülasyon modellemesi yöntemiyle Londra nüfusunun tamamına yayarak, cemiyet sağlığı üstünde ne tür etkisinde bırakır yaratabileceği mevzusunda tahmini sonuçlar elde ediyor.

Araştırmaya yönelik eleştiriler

Adını vermeksizin BBC’ye konuşan bir profesör “Her türlü modelleme varsayımlara dayanır ve bu da oldukça yürekli bazı varsayımlarda bulunuyor” dedi.

Daha sert eleştiriler de var.

Institute of Economic Affairs adlı fikir kuruluşundan Christopher Snowdon “Bu modelleme emek vermesi bir tıp dergisinde yayımlandığını bugüne dek gördüğüm en iğrenç ‘çöp-bilimlerden’ biri” diyor ve sürdürüyor:

“Reklam yasağının Londralıların 1000 kalori daha azca tüketmesine sebep olduğu benzer biçimde yanlış bir iddiada bulunan, daha önceki bir modelleme çalışmasına dayanıyor. ‘Rapor’ bu uyduruk iddiaya dayalı bir takım üstünkörü hesaplamadan ibaret.”

Emek harcamayı eleştirenler ek olarak Ulusal Sıhhat Hizmetleri verilerine bakılırsa, reklam yasağından bu yana Londra’da çocuk obezliği vakalarının ortalamanın üstünde artış gösterdiğine de işaret ediyor.

Belediye Başkanı Sadiq Khan memnun

Londra metrosunda kalabalık bir tren

Kaynak, Getty Images

Londra Belediye Başkanı Sadiq Khan ise araştırma neticelerini memnuniyetle karşılayanlardan.

“Reklamların daha sağlıksız gıdaların tüketimini teşvik etmekte mühim bir görevi olduğu kuşkusuz. Senenin başlarında meydana getirilen başka bir araştırmaya dayanan bu son emek harcama uygulamaya koyduğumuz köktencilik sınırlamaların insanların eğilimlerini etkileyip yaşam kurtarmakla kalmayıp Ulusal Sıhhat Hizmetleri’ne de milyonlarca sterlinlik tutum sağlayabileceğini gösteriyor.”

Belediye Başkanı Khan, Londralıların daha sıhhatli olması ve sıhhat hizmetleri üstündeki baskının azalması için adımlar atmayı sürdüreceğini söylemiş oldu.

Araştırmayı yapanlar ise eleştirilere karşılık, yaptıkları, tahminler ve modellemelere dayalı hesaplamaların yüzde 100 doğru olmayabileceğini fakat bir eğilime işaret ettiğini söylüyor. Araştırmacılar, genel olarak reklamlar ile tüketilen gıda arasındaki ilişkiye işaret eden oldukça sayıda başka çalışmanın da olduğuna işaret ediyor.

Yoruma kapalı.