Kira göçü: Taşınmak zorunda kalanlar anlatıyor

bir saat ilkin

Esra Yalçınalp, BBC Türkçe

Türkiye genelinde konut kiralarında üstün dereceli artışlar yaşanıyor. Ev sahiplerinin 2-3 kata varan oranlarda kira arttırma talepleri, kiracıların evden çıkmasına, kimi süre yaşamış olduğu muhiti hatta şehri terketmek zorunda kalmalarına yol açabiliyor. 

Senelik kira artışları, 1 Temmuz 2022’den itibaren bir yıl süresince yüzde 25’le sınırlandırılsa da kiracılar bunun fiiliyatta tam olarak uygulanmadığını söylüyor.

İstanbul Büyükşehir Belediyesi’ne bağlı İstanbul Planlama Ajansı’nın (İPA) kentteki konut krizine ilişkin değerlendirmesine göre ise İstanbul’daki mevcut kiracılar için kira tutarları son bir yılda yüzde 45,48 oranında arttı. Son bir yıl içinde, mevcut kiracılar için kira tutarları yüzde 45,48 arttı. Yeni kiralık konut ücretlerinin artış oranı ise yüzde 161,4.

BBC Türkçe, kira krizi mağdurlarıyla konuştu. 

‘Ümit ederim gelecekteki Ahmet’in dertleri başka olur’

Ankara Siyasal Bilgiler Fakültesi’nde 4. derslik talebesi Ahmet Bulut, Erasmus programıyla bir yıl süresince İspanya’da eğitim gördükten sonrasında Türkiye’ye döndüğünde kendini kira krizinin ortasında bulmuş. 

Yurtdışına gitmeden ilkin Ankara Cebeci’de 800 TL’ye iki şahıs kalırken şimdi aynı semtteki evlerin 3 bin TL’den başladığını söylüyor. Arkadaşının evinde konuk kalıp sınavlara hazırlanırken, bir taraftan da ev arıyor:

“Keşke gitmeseydim de oradaki insanların düzgüsel yaşantısını görmeseydim söylediğim oldu. Oradaki dostlarım kendilerini iyi mi geliştirebileceklerini, nereleri gezeceklerini düşünürken ben daha ilk basamaktayım, barınma sorunumu bile çözemedim. Tek istediğim düzgüsel bir halde yaşamak. Ümit ederim gelecekteki Ahmet’in sorunları başka olur, hayaller kurabilir.”

Bahçeşehir Üniversitesi Ekonomik ve Toplumsal Araştırmalar Merkezi’nin (BETAM) Mayıs 2022’de emlak sitesi sahibinden.com’un verilerini kullanarak hazırladığı rapora gore; senelik kira artış oranı İstanbul’da %140, Ankara’da %133, İzmir’de ise %110 oldu.

‘İstanbul lafını duyunca duygulanıyorum’

Doğma gelişme İstanbullu Şiyma Çapanoğlu 64 yaşlarında. Eşiyle beraber yedi senedir oturmuş olduğu Ataşehir’deki dairenin ev sahibi, kirayı 3 bin 750’den 7 bin 500’e çıkarınca aynı yörede ev aramaya başlamışlar.

Kiraların daha da yüksek bulunduğunu fark edince Çekmeköy’e, Sultanbeyli’ye bakmışlar. Oradaki evler de içlerine sinmeyince Kocaeli, İlimtepe’de 5 bin TL’lik müstakil bir eve taşınmışlar.  

“İstanbul’dan sonrasında bizlere uygun geldi fakat sonradan öğrendik ki buradaki en yüksek kirayı biz veriyormuşuz. Maalesef şimdi de öteki evsahipleri bizi emsal gösterecekler.” 

Çapanoğlu, İstanbul’dan bahsedilince duygulanıyor:

“İsteyerek gelmedim; şartlar öyleki gerektirdi. İstanbul’u özlüyorum. Gerçi İstanbul da İstanbul değil artık.” 

‘Fıkra benzer biçimde bir durumun içindeyim’

İsmini vermek istemeyen 36 yaşındaki bir kiracı, terfi almış olduğu işi için Antalya’dan İstanbul’a gelip ev arıyor.

Geliri yükseldiği halde, 8 aydır karşılayabileceği bir ev bulamamasını ise “fıkra benzer biçimde” diye değerlendiriyor. 

“8 bin TL maaş alıyorum ve naturel olarak bu yaşımda bir ev arkadaşıyla değil, tek başıma yaşamak isterim. Geldiğimden beri Esenyurt’ta arkadaşımın evinde konuk kalıyorum. Artık yarına dair hiçbirşey düşünmüyorum.

“Her yere haber saldım, ‘2 bin 500-3 bin TL bandında ev var ise haber verin’ diye. Şu umutla yaşıyorum: Birgün telefonum çalacak ve biri bana ev bulmuş olacak.” 

CHP, konut kiraları ve ev fiyatlarındaki fahiş artışın sebeplerinin belirlenmesi, alınabilecek önlemlerin tespit edilmesi, barınma krizinin önüne geçmek amacıyla Meclis Araştırma Komisyonu kurulmasını istedi. Bu teklifin TBMM, 1 Ekim 2022 tarihinde açıldıktan sonrasında görüşülmesi umut ediliyor. 

Kiracılar

‘Tutunamadım, ailemin yanına döndüm’

Kimliğini saklı tutmak isteyen bir üniversite 4. derslik hukuk talebesi, eğitimine devam ederken, gereksinimlerini karşılayabilmek için bir taraftan çalıştığını sadece Ankara’da kalabilmek için bunun kafi olmadığını anlatıyor:

“Davet merkezinde, esnaf olarak, garsonluk yaparak çalıştım. Haftada 6 gün, günde 10 saat çalışıyordum. Bahçelievler’de 2 bin TL’ye oturuyordum fakat kiram 5 bin TL’ye çıktı.

“Asgari ücretimin tamamı ev harcamalarına gider oldu. Bu yüzden ailemin yanına Aydın merkeze döndüm. Devam zorunluluğu olmadığı için eğitimime buradan devam edeceğim. Aile evimde satmaca ödemek zorunda değilim.”

‘Ev sahibinden 15 bin TL aldım’

İstanbul Etiler’de oturan adını vermek istemeyen bir kiracı, ev sahibiyle orta yolu bulmuş olduğu için kendini talihli hissediyor:

“Gerçek mi değil mi bilmiyorum fakat ev sahibi aniden yeğeni geleceği için evden çıkmamı istedi. Sadece benim evden çıkmak için bütçem yoktu.

“Evi boşaltmam karşılığında, taşınma masraflarımı ve yeni evin depozitosunu karşılamak suretiyle 15 bin TL istedim ve aldım.”

‘Adaletsizliği ben de yaptım’

Aslen Sivaslı olan 32 yaşındaki Duygu Daşdan, hem kiracı hem de ev sahibi. Sıhhat sorunları sebebiyle İstanbul’dan taşınması gerekince, Eyüpsultan Alibeyköy’deki 48 metrekarelik 1 oda 1 salon evini 3 bin 500 TL’den kiraya verdiğini söylüyor:

“Bana gore evin sadece 2 bin- 2 bin 250 TL ettiğini fakat 3 bin 500 TL istediğimi kiracı adayına açıkça söyledim. O da bunu bilerek kabul etti.

“Adaletsizliği ben de yapmış oldum. Sisteme uymak durumunda kalmak denilebilir. Benim de taşınabilmem için ne yazık ki bu şekilde olması gerekiyordu.” 

‘Bu seneyi imece usulü atlattık, seneye ne olacak bilinmeyen’

51 yaşındaki Aytekin Yıldız, Adana Seyhan’da yaşayan bir esnaf. Yaşamını kendi yapım etmiş olduğu elişi tahta oyuncaklar ve güvercin yetiştirme malzemeleri satarak kazanıyor.

Eşi ise emeklilikte yaşa takılanlardan, aile bütçesine katkı için çocuk bakıcılığı yapıyor. Üniversiteden yeni mezun olmuş bir kızları var.

9 senedir oturmuş olduğu evin sahibi, kira sürecinin dolmasına 1,5 ay kala evi boşaltmalarını talep etmiş.

Aile evden taşınmaktansa senelik kira ücretini 12 bin TL’den 20 bin TL’ye çıkarmayı teklif etse de ev sahibi kabul etmemiş. Bu yüzden taşınmak zorunda kalmışlar:

“Dava açsam kazanacağımı biliyorum fakat ben esnaf olduğum için kimselerle fena olmam. O esnada annem de yoğun bakımdaydı. O zor şartlarda bir taraftan da ev baktık ve mecburen 34 bin TL’ye eve çıktık.

“Hadi bu yıl imece usulü verdik bu kirayı fakat seneye ne yapacağız bilmiyorum. Elimden gelse köye giderim fakat oradan işyerime gidebileceğim araç yok.”

‘Evi kapatıp memlekete döndüm’

24 yaşındaki Melih Sakız, üniversite eğitimi için geldiği İstanbul’da 7 yıl yaşamış.

Son olarak Kadıköy, Moda’da 2 oda 1 salon evde otururken, ev sahibinin kiralarını arttırmasıyla birlikte memleketi Manisa, Akhisar’a dönmüş. 

“Ev sahibimiz de Caddebostan’da kirada oturuyordu. Onun ev sahibi ona zam yapınca, o da bizlere yapmış oldu. 5-6 ay içinde kiramız 11 bin TL’ye çıkınca evi kapattık.

“Sonradan evin yabancı birine satıldığını duyduk. Yeniden İstanbul’a dönmek benzer biçimde bir planım var fakat iyi mi yapacağımı bilmiyorum.”

Şehircilik Bakanı Kurum: Kiralar gerileyecek

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan geçtiğimiz günlerde, Cumhuriyet tarihinin en büyük toplumsal konut hamlesini başlattıklarını, projeye dair detayların gelecek ay duyurulacağını deklare etti.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum ise projenin 81 ilde başlayacağını söylemiş oldu “Kira ve konut fiyatlarında gerileme olacak. Yaptığımız projelerle de buna imkân sağlayacağız,” diye izahat yapmış oldu.

İstanbul Emlakçılar Odası Başkanı Nizameddin Aşa’ya gore ise konut piyasasındaki hareketli sürecin sonuna yaklaşıldı ve ev kiraları 2023’te düşmeye başlamış olacak. 

Yoruma kapalı.