İlaçların temininde yaşanan sıkıntılar, eczaneleri kapanma noktasına getirdi

Kaynak, Getty Images

3 Ağustos 2022

Fundanur Öztürk, Ankara

Türkiye’de bu yıl ilk kez ilaç fiyatlarına %37 ve %25 olmak suretiyle, yılda iki kez zam yapılmış oldu.

Zamların ilaç firmalarını rahatlatması ve bilhassa Ekim 2021’den beri tesirini hissettiren ilaç krizini hafifletmesi bekleniyordu.

Fakat BBC Türkçe’ye konuşan eczacılara gore, zamlar beklenen etkiyi yaratmadı şundan dolayı hala devletin ilaç firmalarına belirlediği satış kuru, gerçek döviz kurunun altında kalıyor.

Eczacılar bilhassa gerilim ve kalp ilaçlarında, göz ameliyatı öncesi tanıda kullanılan ilaçlarda, diyabet ilaçlarında, hormon ilaçlarında ve bazı kanser ilaçlarında sorun bulunduğunu söylüyor.

%25’lik zammın peşinden piyasada bulunan ilaç sayısında belirli bir artış yaşanmasına karşın, hala ilaç yokluğuna dair sorunların devam etmiş olduğu belirtiliyor.

Zonguldak’ta Eczacı Elif Topal, kentte üç ilaç deposu bulunduğunu söyleyerek, “Her 10 ilaçtan 2-3’ü piyasada yok. Hala depolardan taneyle ilaç alıyoruz” diyor:

“Tamamlanmamış ilaçlar için devamlı depolarla görüşüyoruz. Hastalar hala ilaç bulmak için eczane eczane dolaşıyorlar. Bilhassa ithal ilaçlarda mesele yaşıyoruz. Depolar da ilaçları eczanelere iyi mi paylaştıracaklarını şaşırıyor.

“Bu durum hastalarla aramızda gerginliklere sebep oluyor, insanoğlu pimi çekilmiş bomba şeklinde. Oldukca kızgın, oldukca mutsuzlar. Aslına bakarsan hastanelerde en erken 1,5-2 ay sonrasına buluşma bulabiliyorlar. Son olarak eczaneye geldiklerinde, derhal ilacı alıp gitmek istiyorlar.”

İstanbul Eczacılar Odası Başkanı Pınar Özcan da “Şu an hala pek oldukca ilaçta tedarik sıkıntımız devam ediyor. Piyasada olmayan oldukca fazla ilacımız var” diyor:

“Şirket düşük kur seviyesinden devlete sattığı ilacın maliyetini karşılayamazsa, ilacı piyasaya vermeyi azaltıyor ya da kesiyor. Ikimiz de vatandaşa hizmet vermekte zorlanıyoruz.”

İlaç yokluğunun sebebi ne?

Sıhhat Bakanlığı her yıl ilaçları fiyatlandırırken durağan(durgun) bir euro kuru belirliyor ve ilaçların fiyatı, bu durağan(durgun) kur üstünden hesaplanıyor.

Geçen yıl ilaç fiyatlarındaki durağan(durgun) Euro kuru 4,57 TL olarak belirlendiğinde gerçek Euro kuru 14,85 TL idi.

Bu yıl zamlarla beraber ilaçta Euro kuru 7,86’ya yükseltildi sadece gerçek kur 18,34 seviyesinde olduğundan, aradaki fark hala kapanmadı.

BBC Türkçe’ye konuşan eczacılar, ilaç fiyatlandırmasında belirlenen durağan(durgun) kur ve gerçek kur arasındaki makas açıldıkça, piyasada bulunmayan ilaç sayısının da giderek arttığını söylüyor.

Pharmetic Girişimci Eczacılar Derneği (PGED) Başkanı Kazım Aykanat, “İlaç kurunun gerçek kurdan bu kadar ayrışık olması ilaç tedarikini zorluyor, zorlamaya devam edecek” görüşünü korumak için çaba sarfediyor:

“Bu fiyatlama modeli devam ederse ithalat ve ilaç tedariki daima mesele olacak. Türkiye artık yeni moleküllerin daha azca geldiği, eski moleküllerin de ruhsatlarını kaybetmeme adına ürün gönderilmiş olduğu bir yer.”

“Yurt haricinde 100 Euro olan bir ürün burada 15-20 Euro seviyesindeyse, siz tüm dünyaya ilaç veren bir şirket olarak, ilacı son olarak Türkiye’ye gönderirsiniz.”

Araştırmacı İlaç Firmaları Derneği (AIFD), Nisan ayında Türkiye’nin Avrupa’da onay almış yeni ilaçların yüzde 79’una erişemediğini belirtip fiyat politikasını tekrardan düzenlemeye çağırmıştı.

Aykanat, bu yıl bir kural dışı ile ilaç fiyatlarının yılda iki kez zam alma sebebini şu şekilde değerlendiriyor:

“Yerli bir firmalar bile olsa ham maddesini yurtdışından ithalat kaynaklı almış olduğu için, Euro dengesizliğinden dolayı maalesef zorlandı.

 “Piyasadaki ilaç yokları 1000’lere çıkmaya başlamıştı, ithal ürünlerin nerede ise hiçbiri gelmemeye başladı. Bu sebeple Sıhhat Bakanlığı ara bir zam verdi fakat Türkiye’deki enflasyonla beraber aslına bakarsanız bu maliyetlerin karşılanabilir bir yanı kalmadı. 

“Yüzde 25’ten dolayı gelen bazı ürünler var fakat kur yükseldiği sürece daha çok ilaç yokluğu yaşamaya devam edeceğiz. Şu an çözümlenmiş bir şey yok. O yüzden ilaç yokları hala devam ediyor.”

ilaç

Kaynak, Getty Images

İlaç tutarları arttıkça eczanelerin kârı artıyor mu?

Kamuoyunda tartışılanın aksine, ilaç fiyatlarına gelen zam direkt eczanelerin kârlılığını artıran bir etkiye haiz değil.

Eczanelerin kârlılığını, devletin o ilaç için eczaneye ödediği yüzdelik hisse belirliyor. İlacın fiyatı yükseldikçe, devletin eczaneye ödediği hisse oransal olarak azalıyor.

Eczacı Topal, şu şekilde açıklıyor:

“Fiyatı 100-200 lira arasındaki bir ilaçtan örnek verelim. Bizim bu ilaçtaki kârımız yüzde 18. Bu ilacın fiyatı zamlanıp 200 lirayı geçtiğinde, bu ilacın bizim için kârı yüzde 13’e düşüyor. İlaçlara zam geldikçe bizim kâr oranımız düşüyor.”

Güncel düzenlemeyle beraber devlet; 0-10 TL arası ilaçlar için %28, 10-50 TL arası ilaçlar için %28, 50-100 TL arası ilaçlar için %28, 100-200 TL içinde ilaçlar için %18 ve 200 TL üstündeki ilaçlar için eczanelere %13 ücret ödüyor.

Peki, Türkiye’de seneler içinde enflasyonla beraber 10 liradan daha ucuz ilaç kaldı mı?

Özcan, piyasada 6500’e yakın ilaç bulunduğunu sadece 0-10 TL arasındaki ilaç sayısının 100’ü geçmediğini kaydediyor.

BBC Türkçe’ye konuşan eczacılar, 200 TL’nin altındaki ilaç sayısının bile oldukça düşük bulunduğunu ve bu sebeple %28’lik baremlerin pratikte bir tesirinin kalmadığını söylüyor.

Özcan, “O fiyatlarda artık ilaç kalmadı. Bu fiyatlardaki yüzde 25’lik devlet ödemesini değil %28, %50 bile çıkarsanız bir anlamı yok, şundan dolayı aslına bakarsanız o fiyatta ilaç yok” diyor.

Dolayısıyla eczacılar, 2009 yılından bu yana değişmeyen TL bazındaki baremlerin, 13 senelik enflasyon bazında düzenlenmesini talep ediyor.

Eczacı Elif Topal, “Eczacıların istediği şey ilaç fiyatlarının zamlanması değil, TL baremlerin güncellenmesiydi. 10 liraya ilaç kalmadığı için, o baremde artırılan eczane payının da bir anlamı kalmadı” diyor.

Topal, TL baremleri son 13 senedir her yıl TÜFE oranında güncellenmiş olsaydı, bugün eczanelere ödenen paylarda “100 TL ve üstü” ilaçlar yerine 659 TL, “200 TL ve üstü ilaçlar” yerine ise 1.319 TL ilaçların baz alınması gerekeceğini söylüyor.

‘Her iki eczaneden biri kapanma noktasına geldi’

Türk Eczacıları Birliği’nin (TEB) 2019 senesinde yayımladığı “Eczanelerde Ekonomik ve Finansal Durum Araştırması” raporuna gore, eczanelerin %78’i bankalardan kredi kullanıyor.

Eczaneler içinde bir krediyi başka bir krediyle kapatma oranı ise %48’i buluyor.

Aykanat ise ilaca meydana getirilen son zamlarla beraber eczane kârlılığının iyice düştüğünü, maliyetlerinin minimum %80-90 arttığını ve iki çalışanının işten ayrıldığını söylüyor:

“Bugün gözlerimiz yaşlı bir halde bir elemanımızı memleketine göndermek zorunda kaldık. Daha ilkin asla yaşamadığımız bir kriz dönemindeyiz.

“İstanbul’da 8500 TL’ye iki çocuğuyla geçinemiyordu, iyi mi geçinecek ki? Kiralar yüksek, boğuşup duruyoruz. Ben de daha çok veremezdim, keşke verebilsem.”

Aykanat, “Şu an eczacılar bir tek bu seneyi atlatabilmek için çalışıyor. Para kazanayım ya da kenara bir şey koyayım diyemiyoruz” diyor.

Zonguldak’taki eczanesini 2014 senesinde açan Topal ise güncellenmeyen baremler sebebiyle devamlı gelir kaybı yaşadığını ve enflasyonla beraber bunun başa çıkılmaz bir hale geldiğini söylüyor:

“Devlete sattığımız medikal malzemenin parasını 26 ay sonrasında aldık. O süreçte ayakta kalabilmek için devamlı bankalardan kredi çektik, borç ödedik. Biz batmak üzereyken ödemeleri yaptılar ve o şekilde borcumuzu bitirdik. 

“İlaç zammı bizi asla ilgilendirmeyen bir mevzu. O, sanayiyi doğrusu ilaç üretenleri ilgilendiren bir mevzu. Bizi ilgilendiren tek kısım, ilaçların baremleri. Biz insanların cebinden daha çok çıksın, halkımız daha çok ilaç farkı ödesin demiyoruz.

“O fiyat farkları devletin ilaç politikasından kaynaklanıyor. Devletin sanayiye ödediği kısmın azlığından kaynaklanıyor. Ben hastadan 150 lira fiyat farkı alıyorum diye, o 150 lirayı cebime atmıyorum.”

Özcan, şu anda Türkiye’de her iki eczaneden birinin kapanma tehlikesi bulunduğunu söylüyor:

“Yapılmayan iyileştirmeler ekonomik anlamda bizi engelliyor. Artık pek oldukca eczacı borç sarmalında. Kredi üstüne kredi alarak ayakta kalmaya çalışıyor.

“Ekonomik iyileştirmeler olmadan hakikaten ayakta kalma şansımız yok şundan dolayı bu 13 senelik bir mesele. 13 senedir güncellenmemiş rakamlarla bu ülkede hiçbir eczacının ayakta kalabilme şansı doğal ki yok.”

Sıhhat Bakanlığı ne diyor?

Sıhhat Bakanı Fahrettin Koca, 28 Temmuz’da Twitter hesabından yapmış olduğu açıklamayla TEB başkanı ve üyeleriyle görüştüğünü belirterek üç karar aldıklarını duyurmuştu.

Koca; eczane ve ecza depolarında bulunması ihtiyaç duyulan ilaç listesinin güncellenmesini, pandemi sebebiyle eczanelerde İTS (İlaç Takip Sistemi) kayıtlarında meydana gelmiş olan uyumsuzluklara ilişkin düzenleme emek harcamaları yapılmasını ve güncel ilaç yığın yönetiminin daha etkin bir halde yapılması sağlanarak ilaç tedarikindeki sorunların minimuma indirilmesini kararlaştırdıklarını açıklamıştı.

Eczacılar ise her yıl fiyat güncellemesi sürecinde yaşanan ilaç sıkıntısının, artık tüm yıla yayılan “kronik” bir hal almasından kaygı ediyor.

Yoruma kapalı.